|
İş
Kazaları ve Sigortalının Ölümü Halinde Hak
Sahiplerinin Durumu
Ölüm halinde hak sahiplerine emeklilik aylığı
bağlanabilir mi ?. İş kazalarının meydana
gelmesi halinde yapılması gerekenler.
Hiç arzu etmesek te hayatın gerçeği, “İş
Kazaları ve Sigortalının Ölümü”
Özellikle son günlerde sıkça duyduğumuz iş
kazaları ve buna bağlı ölümlerde “Sosyal
Sigortalar Kurumu” Bakımından bireylerin aile ve
yakınlarının hakları ile ilgili bilinmesi
gereken konulara değinilecektir.
Öncelikle İş kazası nedir ve iş kazasının
meydana gelmesi halinde yapılacak işlemleri
hatırlayalım .
(Makalemizde “506 SAYILI SOSYAL SİGORTALAR
KANUNU” ele alınacaktır ve yine yasal
dayanaklarımızı oluşturan kanun maddeleri 506-
Sayılı kanuna göre makalemizde yer alacaktır.)
İş Kazası Nedir ?
İş kazası, aşağıdaki hal ve durumlardan birinde
meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan
bedence veya ruhça arızaya uğratan olaydır:
Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
İşveren tarafından yürütülmekte olan iş
dolayısiyle,
Sigortalının, işveren tarafından görev ile başka
bir yere gönderilmesi yüzünden asıl işini
yapmaksızın geçen zamanlarda,
Emzikli kadın sigortalının çocuğuna süt vermek
için ayrılan zamanlarda,
Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla
işin yapıldığı yere toplu olarak götürülüp
getirilmeleri sırasında,
Kazaların meydana gelmesi (Madde- 506/11)’e göre
iş kazası olarak adlandırılmaktadır.
İş kazasının meydana gelmesi durumunda neler
yapmalıyız ?
İş kazası derhal en yakın zabıta müdürlüğüne
bildirilmelidir.
Yine kaza, en geç kazadan sonraki gün içinde
işverene veya Kuruma bildirilir.
İşverenler, işyerinde meydana gelen iş kazası ve
meslek hastalıklarını en geç 2 iş günü içinde
bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır
İş kazası sonucunda veya Sigortalının
çalışmadığı dönemde ölümü halinde mirasçılarının
sigortadan emekli olup olamayacağına ve
şartlarına kısaca değinelim.
Sigortalının vefatı halinde sigortalıya ve aile
fertlerine sağlanan yardımlar;
Şartların var olması halinde, Ölen sigortalının
eşine, çocuklarına, ana ve babasına aylık
bağlanır,
Emeklilik hakkı olmayan eşi, çocukları, ana ve
baba¬sına toptan ödeme yapılır,
Ölen sigortalı için cenaze masrafı karşılığı
belirli bir cenaze masrafı sigortalı yakınlarına
ödenir.
Aşağıdaki şartların varolması halinde
sigortalının eş, çocuk, anne ve babasına
emeklilik maaşı bağlanır.
Malüllük veya yaşlılık aylığı almakta iken,
yahut malüllük veya yaşlılık aylığı bağlanmasına
hak kazanmış olup henüz işlemi tamamlanmamış
durumda veya,
Bağlanmış bulunan malüllük veya yaşlılık aylığı,
sigortalı olarak çalışmaya başlamaları sebebiyle
kesilmiş durumda yahut,
Toplam olarak 1800 gün veya en az 5 yıldan beri
sigortalı bulunup, sigortalılık süresinin her
yılı için ortalama olarak 180 gün Malüllük,
Yaşlılık ve Ölüm Sigortaları primi ödemiş
durumda, (5 yıl x 180 gün = 900 günün varolması
halinde hak sahiplerine maaş bağlanabilir.).
(506/Madde 66)
Prim ödeme günü yeterli olmayan sigortalının hak
sahipleri eksik günleri borçlanabilir mi ?
Hak sahibinin toplam 900 gün hizmeti
bulunmuyorsa (Erkekler için) askerlik süresi hak
sahiplerince borçlanılarak 900 güne
tamamlanabilir.
Ölüm Sigortası ile ilgili hak sahiplerine
yapılacak emeklilik maaşları aşağıdaki şekilde
hesaplanmaktadır. (506/Madde 67)
Sigortalının almakta olduğu veya bağlanmasına
hak kazandığı malüllük veya yaşlılık aylığı,
Malüllük veya yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra
sigortalı olarak çalışmaya başlaması sebebiyle
aylığı kesilen sigortalının ölüm tarihine ve 58
veya 63 üncü maddelere göre tespit edilecek
aylığı,
Toplam olarak 1800 gün veya en az beş yıldan
beri sigortalı bulunup, sigortalılık süresinin
her yılı için ortalama olarak 180 gün malüllük,
yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olan
sigortalının, bu Kanunun 61 inci maddesine göre
bulunacak ortalama yıllık kazancının %60'ının
1/12'si olarak hesaplanan aylığı, hak
sahiplerine bağlanacak aylığın hesabında esas
tutulur. Bu oran sigortalının 8100 ila 9000 gün
arasında primi ödenen her 360 gün için 2, 9000
günden sonra ödenen her 360 gün için de 1,5
artırılır. Bu şekilde hesaplanan ölüm aylığı 61
inci maddenin son fıkrası hükümlerine göre
artırılır.
B) Sigortalı, başka birinin sürekli bakımına
muhtaç durumda malul sayılarak aylık
bağlanmasına hak kazanmış ise, (A/a-b)
fıkralarının uygulanmasında bu durum nazara
alınmadan bağlanabilecek aylık esas tutulur.
Aylığın hesaplanmasında sözü edilen maddeleri
hatırlayalım
Aylığın kesilmesi ve yeniden başlaması:
Madde 58-
Malüllük aylığı almakta iken sigortalı olarak
çalışmaya başlayanların malullük aylıkları,
çalışmaya başladıkları tarihten başlayarak
kesilir.
Yukarıdaki fıkraya göre malüllük aylıkları
kesilenlerden işten ayrılarak malüllük aylığı
verilmesi için yazılı istekte bulunan
sigortalıya, kontrol muayenesine tabi tutulmak
ve malüllüğün devam ettiği anlaşılmak şartıyla,
eski malüllük aylığı, yazılı istekte bulunduğu
tarihten sonraki ay başından başlanarak ödenmeye
başlanır. Şu kadar ki, bu gibi sigortalılar için
yazılı istek tarihlerine göre yeniden malüllük
aylığı hesaplanır ve bu aylık önce bağlanan
malüllük aylığından fazla ise hesaplanan yeni
aylık üzerinden ödeme yapılır.
Yaşlılık aylığının hesaplanması :
Madde 61-
Yaşlılık aylığına hak kazanan sigortalıların
aylığı, aşağıdaki hükümlere göre belirlenecek
ortalama yıllık kazancı ile aylık bağlama
oranının çarpımının 1/12'si alınarak hesaplanır.
Sigortalının her takvim yılına ait prime esas
kazancı, kazancın ait olduğu takvim yılından
itibaren aylık talep tarihine kadar geçen takvim
yılları için, her yılın Aralık ayına göre Devlet
İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan en son
temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları
indeksindeki artış oranı ve gayrisafi yurt içi
hasıla sabit fiyatlarla gelişme hızı kadar ayrı
ayrı artırılarak bulunan yıllık kazançlar
toplamının, toplam prim ödeme gün sayısına
bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama günlük
kazancın 360 katı, aylığın hesaplanmasına esas
ortalama yıllık kazancı oluşturur.
Aylık bağlama oranı, sigortalının toplam prim
ödeme gün sayısının ilk 3600 gününün her 360
günü için %3.5, sonraki 5 400 günün her 360 günü
için %2 ve daha sonraki her 360 gün için % 1.5
oranlarının toplamıdır. Aylığa hak kazananların
aylık bağlama oranı % 60'dan az olamaz.
Hesaplanan yaşlılık aylığı, aylık bağlanması
için yazılı başvurunun yapıldığı yılın Ocak ayı
ile aylığın başlangıç tarihi arasında geçen her
ay için Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından
açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler
tüketici fiyatları indeksindeki aylık artış
oranları kadar artırılarak bağlanır.
Yaşlılık aylığı alanların yeniden çalışmaları:
Madde 63-
A) Bu Kanuna göre yaşlılık aylığı almakta iken,
sigortalı olarak çalışmaya başlayanların
yaşlılık aylıkları çalış¬ maya başladıkları
tarihte kesilir.
Yukarıdaki fıkraya göre yaşlılık aylıkları
kesilenlerden yeniden çalıştıkları süre zarfında
78 inci maddeye göre prime esas kazançları
üzerinden 73 üncü madde gereğince prim alınır.
Yaşlılık aylıkları kesilenlerden işten ayrıla¬rak
yaşlılık aylığı verilmesi için yazılı talepte
bulunan sigortalıya aşağıdaki fıkra hükmüne göre
yeniden hesaplanarak, yaşlılık aylığı, talep
tarihini takip eden aybaşından başlanarak
ödenir.
Bu sigortalılar için yazılı talep tarihlerine
göre yeniden yaşlılık aylığı hesaplanır ve bu
aylık, önceden bağlanan yaşlılık aylığından
fazla ise, hesaplanan yeni aylık üzerinden ödeme
yapılır. Hesaplanan yeni aylığın eski aylıktan
düşük olması halinde, eski aylık esas alınır.
Ancak, aylığı kesildikten sonra geçen prim ödeme
gün sayıları bu Ka¬nunun 61 inci maddesine* göre
aylık bağlama oranının tespitinde
değerlendirilir.
B) Bu Kanuna göre yaşlılık aylığı almakta iken
sigor¬talı olarak bir işte çalışmaya
başlayanların yazılı talepte bulunmaları halinde
yaşlılık aylıklarının ödenmesine devam olunur.
Ancak bunlardan 78 inci maddeye göre tespit
edilen prime esas kazançları üzerinden % 30
oranında Sosyal Güvenlik Destek Primi kesilir.
Bu primin 1/4'ü sigortalı hissesi, 3/4'ü işveren
hissesidir.
Bu Kanuna göre yaşlılık aylığı almakta iken
serbest avukat veya noter olarak çalışmalarını
sürdürenlerin, sosyal yardım zammı dahil,
almakta oldukları aylıklarından %15 oranında
sosyal güvenlik destek primi kesilir.
Yaşlılık aylığı almakta iken sigortalı bir işte
çalışanlar, bu Kanuna göre yaşlılık aylığı
almakta olanlara ve bunların geçindirmekle
yükümlü oldukları eş ve çocuklarına, ana ve
babalarına tanınan sosyal sigorta haklarından
ay¬nen yararlanırlar.
Sosyal Güvenlik Destek Primi ödenmiş süreler, bu
Kanuna göre sigortalılık süresinden sayılmaz ve
24/05/1983 tarih ve 2829 sayılı Sosyal Güvenlik
Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin
Birleştirilmesi Hakkında Kanun hükümleri
uygulanmaz, 64 üncü madde hük¬müne göre toptan
ödeme yapılmaz. Ancak iş kazası veya meslek
hastalığı halinde 12 nci madde hükümleri
uygulanır.
Bu Kanuna göre yaşlılık aylığı almakta iken
sigortalı bir işte çalışmaları dolayısıyla bu
maddenin (A) fıkrasına göre yaşlılık aylığı
kesilenler, çalıştıkları süre içinde (B)
fıkrasında yazılı hükümlerin uygulanmasını; (B)
fıkrasına gö¬re yaşlılık aylığı kesilmeden
çalışanlar ise çalıştıkları süre içinde
haklarında (A) fıkrasında yazılı hükümlerin
uygulanmasını isteyebilirler.
Sigortalının vefatından önce boşanan dul eş,
eski eşinin vefatından dolayı maaş alabilir mi ?
Sigortalının vefatından önce boşanan eşler maaş
alamazken sigortalının çocukları hak sahibidir
ve çalışmayan kız çocukları ve bakıma muhtaç tüm
çocuklar maaş alabilir. Eğitimine devam eden
öğrenciler de maaş alabilir. Yaş sınırlamalarını
inceleyiniz !!!.
Hak sahibi eş ve çocukların emeklilik
aylıklarının tutar olarak belirlenmesi
Ölen sigortalının aylık bağlanmasına hak kazanan
kimselerine aşağıdaki hükümlere göre aylık
bağlanır.
I- Ölen sigortalının 67 inci madde gereğince
tespit edilecek aylığının;
A) Dul eşine %50'si , aylık alan çocuğu
bulunmayan dul eşine % 75'i,
C) Çocuklardan:
a) 18 yaşını , ortaöğrenim yapması halinde 20
yaşını, yüksek öğrenim yapması halinde 25 yaşını
doldurmamış olan veya çalışamayacak durumda
malül bulunan ve Sosyal Sigortaya, Emekli
Sandıklarına tabi çalışmalarından dolayı gelir
veya aylık almayan çocuklarla yaşları ne olursa
olsun evli olmayan, evli olmakla beraber
sonradan boşanan veya dul kalan ve Sosyal
Sigortaya, Emekli Sandıklarına tabi bir işte
çalışmayan, buralardan gelir ve ya aylık almayan
kız çocukların her birine % 25'i ,
b) (a) fıkrasında belirtilen ve sigortalının
ölümü ile anasız ve babasız kalan veya sonradan
bu duruma düşenlerle ana ve babaları arasında
evlilik bağlantısı bulunmayan yahut sigortalı
babanın ölümü tarihinde evlilik bağlantısı
bulunmakla beraber anaları sonradan evlenenlerin
her birine % 50'si,
Oranında aylık bağlanır.
Sigortalının ölüm tarihinde 18 veya 20 yaşını
doldurmuş olup, aylığa hak kazanmamış durumda
olan erkek çocuklar, sonradan öğrenim yaparsa
(a) fıkrasındaki haklardan yararlanırlar.
II- Sigortalı tarafından evlât edinilmiş,
tanınmış veya nesebi düzeltilmiş yahut babalığı
hükme bağlanmış çocukları ile, sigortalının
ölümünden sonra doğan çocukları, bağlanacak
aylıktan yukarıda belirtilen esaslara göre
yararlanır.
III- Hak sahibi eş ve çocuklara bağlanacak
aylıkların toplamı sigortalıya ait aylığın
tutarını geçemez. Bu sınırın aşılmaması için
gerekirse hak sahibi kimselerin aylıklarından
orantılı olarak indirimler yapılır.
IV- Sigortalının erkek çocuklarına bağlanan
aylıklar, çocuğun 18 yaşını, ortaöğrenim yapması
halinde 20 yaşı¬nı, yüksek öğrenim yapması
halinde 25 yaşını dolduracağı tarihe kadar devam
eder. Çalışamayacak durumda malül olan erkek
çocukların aylıkları bu yaşlara vardıktan sonra
da kesilmez.
Ancak aylığı kesilen erkek çocuklardan son¬radan
çalışamayacak durumda malul olanlara, Sosyal
Sigortaya yahut Emekli Sandıklarına tabi
çalışmalarından dolayı gelir veya aylık
almamaları şartıyla malüllük durumlarının
tespitine esas teşkil eden rapor tarihini takip
eden aybaşından itibaren yeniden aylık bağlanır.
101 inci madde hükmü saklıdır.
V) Sigortalının dul eşi evlenirse aylığı
kesilir. Aylığın kesilmesine yol açan evlenme
son bulunca aylık yeniden bağlanır. Sonraki
eşinden de aylık almaya hak kazanan dul eşe bu
aylıklardan fazla olanı ödenir.
VI- Sigortalının kız çocuklarına bağlanan
aylıklar, Sosyal Sigortaya, Emekli Sandıklarına
tabi işlerde çalışmaya buralardan gelir ve aylık
almaya başladıkları veya evlendikleri tarihi
takibeden devre başından itibaren kesilir. (*)
Aylığın kesilmesine yol açan sebebin ortadan
kalkması halinde 1 inci bölümün (C) fıkrası
hükmü saklı kalmak şartıyla, bu tarihten
başlanarak yeniden aylık bağlanır. Ancak
evliliğin son bulması ile kocasından da aylık
almağa hak kazanan kimseye bu aylıklardan fazla
olanı ödenir (Madde 68)
Sigortalının ölümü halinde anne – babaya
Aylık Bağlanabilir mi ?
Sigortalının ölümü tarihinde eşine ve
çocuklarına bağlanması gereken aylıkların
toplamı, sigortalıya ait aylıktan aşağı olursa,
artanı, eşit hisseler halinde sosyal güvenlik
kuruluşlarına tabi çalışmayan veya 2022 sayılı
Kanuna göre bağlanan aylık hariç olmak üzere
buralardan her ne ad altında olursa olsun gelir
veya aylık almayan ana ve babasına aylık olarak
verilir. Ancak, bunların her birinin hissesi
sigortalıya ait aylığın % 25 ini geçemez.
Sigortalının ölümü ile eşine ve çocuklarına
bağlanabilecek aylıkların toplamı sigortalıya
ait aylıktan aşağı değilse ana ve babanın aylık
bağlanma hakları düşer. (Madde 69)
Haksahiplerinin aylıkları ne zaman başlar ?
Madde 70-
Sigortalının ölümünde ölüm sigortasından hak
sahibi kimselerine bağlanacak aylıklar, ölümle
aylığa hak kazandıkları tarihten sonraki ay
başından başlar.
Malüllük veya yaşlılık aylığı almakta iken ölen
sigortalının hak sahibi kimselerinin aylıkları,
sigortalının hak kazandığı son aylık devresinin
sona erdiği tarihten başlar.
Hangi Hallerde Toptan ödeme yapılır ?
Madde 71-
Ölen sigortalının hak sahibi kimselerinden hiç
biri bu kanuna göre Ölüm Sigortasından aylık
bağlanmasına hak kazanamadıkları takdirde
aşağıdaki hükümler uygulanır:
I- Ölen sigortalının kendisinin ve iş
verenlerinin ödedikleri malüllük, yaşlılık ve
ölüm sigortaları primleri toplamının:
A) (Dul eşine % 50'si, toptan ödeme alacak
durumda çocuğu bulunma¬yan dul eşine % 75'i,
B) 18 yaşını veya ortaöğrenim yapması halinde 20
yaşını, yüksek öğrenim yapması halinde 25 yaşını
doldurmamış yahut yaşları ne olursa olsun
çalışamayacak durumda malül bulunan çocuklarla
evli olmayan kız çocukların her birine % 25'i,
Yukarıdaki fıkrada belirtilen ve sigortalının
ölümü ile anasız ve babasız kalan veya ana ve
babaları arasında evlilik bağlantısı
bulunmayanların her birine % 50'si,
Toptan ödeme şeklinde verilir.
II- Sigortalı tarafından evlat edinilmiş,
tanınmış veya nesebi düzeltilmiş yahut babalığı
hükme bağlanmış çocukları, yapılacak toptan
ödemeden yukarda belirtilen esaslara göre
yararlanırlar.
III- Hak sahibi eş ve çocuklara yapılacak toptan
ödemelerin toplamı, toptan ödenecek miktarı
geçemez. Bu sınırın aşılmaması için, gerekirse,
hak sahibi kimselerin his¬selerinden orantılı
olarak indirmeler yapılır.
IV- Sigortalının ölümü tarihinde eşine ve
çocuklarına yapılacak toptan ödemelerin toplamı,
toptan ödenecek miktardan aşağı olursa, artanı,
eşit hisseler halinde, sosyal güvenlik
kuruluşlarına tabi çalışmayan veya 2022 sayılı
Kanuna göre bağlanan aylık hariç olmak üzere
buralardan her ne ad altında olursa olsun gelir
veya aylık almayan ana ve ba¬basına verilir.
Ancak, bunların her birinin hissesi % 25'i
geçemez.
V- Yukarıdaki esaslara göre toptan ödeme
yapıldıktan sonra kalıntı olursa, sigortalının
ölümünden sonra doğacak çocukları ile nesebi
düzeltilecek veya babalığı hükme bağlanacak
çocuklarına da bu madde hükümlerine göre toptan
ödeme yapılır.
Yeni Makalelerde Görüşmek Üzere
Hazırlayan : Kamil ÖZYANIZ
Kaynakça:
a) 506 Sayılı Sosyal sigortalar Kanunu
b) SinavKolik.Com
c) Sm- Smmm Staja Başlama Hazırlık Kitabı –
Kamil ÖZYANIZ |
