Sigortalılık süresinin başlangıcında iki ince nokta

Benim size sorularım iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde yaşlılık aylığı almaya hak kazanma (emeklilik) yaşıyla ilgili iki soru, ikinci bölümde ise yaşlılık aylığı bağlanma oranıyla ilgili bir soru bulunmaktadır.
1- Tüm sigorta kollarına tabi olarak 18 yaşından önce sigortalı olan personelin, kademeli sisteme göre emeklilik şartlarının saptanmasında sigortalılık süresi hesaplanırken, ilk defa sigortalı olduğu tarih mi yoksa 18 yaşını doldurduğu tarih mi esas alınacak? Örneğin doğum tarihi 20.03.1970, ilk sigortalı olduğu tarih 11.01.1986 olan sigortalının emeklilik şartları nasıl belirlenir?
2- 506 sayılı yasayla ilgili, kendi bilgi ve mevzuat yorumuma göre Endüstri meslek lisesi, Ticaret Lisesi, Çıraklık vb. eğitim dönemlerinde yapılan sigortalılık, sadece İş kazaları ve Meslek Hastalığı Primi ve Hastalık Sigortası Primini kapsadığından ve anılan yasanın 3. maddesinin H fıkrasına göre, sigortalılık süresinden sayılmamaktadır. Dolayısıyla bu şekilde sigorta başlangıcı olanların 506 sayılı Kanuna göre sigortalılık başlangıcı, tüm sigorta kollarına tabi olarak çalışmaya başladığı tarih sayılmaktadır. Ancak devredilen SSK internet sitesindeki “Tüm Sigortalı Hizmet Dökümü” bölümünde yapılan sorgulamada, “İlk İşe Giriş Tarihi” okul nedeniyle sigortalı olunan tarih görülmektedir. Kademeli sisteme göre 23.05.2002 tarihi itibariyle sigortalılık süresi ve kadınlar için 20, erkekler için 25 yıllık sigortalılık süreleri hesaplanırken, SSK internet sitesinden görünen okul yılından alınan (zaten o tarihlerde yatmış prim görünmüyor) ilk sigortalı olunan tarih mi, yoksa tüm sigorta kollarına tabi olarak ilk çalışmaya başlanılan tarih mi dikkate alınacak?
3- 506 sayılı yasaya göre “Aylık bağlama oranı, sigortalının toplam prim ödeme gün sayısının ilk 3.600 gününün her 360 günü için yüzde 3.5, sonraki 5.400 günün her 360 günü için yüzde 2 ve daha sonraki her 360 gün için yüzde 1.5 oranlarının toplamıdır.”denilmektedir.
01.06.2008 tarihinde yürürlüğe girmesi planlanan 5510 sayılı yasaya göre ”Aylık bağlama oranı, sigortalının malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi geçen toplam prim ödeme gün sayısının her 360 günü için yüzde 2 olarak uygulanır. Bu hesaplamada 360 günden eksik süreler orantılı olarak dikkate alınır. Ancak aylık bağlama oranı yüzde 90'ı geçemez.”denilmektedir.
Tanıdığım yaşlılık aylığına hak kazanan kimselerde bir panik başladı ve yaşlılık aylıklarından kesinti olacağı düşüncesiyle, 5510 sayılı yasa yürürlüğe girmeden önce emekli olmak istemektedirler.
Geçici 2. madde ile de bu kanundan önceki gün sayılarının eski (506 sayılı) yasadaki şekli ile hesaplanacağı belirtilmiştir.
Bana göre prim gün sayısı eksik olanlarda (3600 günden sonraki 5400 gün için) belki (2,5-2=0,5) cüzi bir azalış olacağından, Pirim gün sayısı fazla olanlarda ise (3600+5400=9000) günden sonraki aylık bağlanma oranı (yüzde1,5 yerine, yüzde 2 olacağından) cüzi bir artış olacağı kanaatindeyim. Abartıldığı gibi eski sigortalılar için yaşlılık aylıklarının düşeceği görüşüne katılmıyorum. Bu konudaki sizin görüşlerinizi öğrenebilir miyim? A. Mert

Sigortalılık süresinin başlangıcı ile ilgili iki özel durum söz konusu. Bunlardan biri 18 yaşından önce sigortalı olanların, diğeri ise çırak, aday çırak ve işletmelerde meslek eğitimi gören öğrencilerin sigortalılıklarının hangi tarihte başlamış sayılacağı ile ilgili.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 60/G ve Geçici 54. maddelerine göre, 1.4.1981 tarihinden sonra ve 18 yaşını doldurmadan önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olanların sigortalılık süreleri, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul ediliyor. Ancak emekli aylığına hak kazanmada kademeli geçiş hükümlerinin uygulamasında böyle bir kısıtlama bulunmadığından, kademeli geçiş hükümlerine göre sigortalılık süresinin hesabında 18 yaş sınırlaması uygulanmıyor. Yani 18 yaşından önce başlayan sigortalılık tarihi de sigorta başlangıcı sayılıyor. Buna göre 1. sorunuzdaki örnek sigortalının kademeli emeklilik açısından sigorta başlangıcı 11.01.1986 sayılır ve emeklilik için 25 yıllık sigortalılık süresi, 49 yaş ve 5.300 prim günü koşullarına tabi olur.
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’nun 25. maddesi kapsamında işletmelerde meslek eğitimi gören öğrenciler hakkında, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun kısa vadeli sigorta kolları (iş kazaları ve meslek hastalıkları ile hastalık sigortası) uygulanır. Aday çırak, çırak ve öğrenciler bu süreler içinde uzun vadeli sigorta kollarına (malullük, yaşlık ve ölüm sigortaları) tabi olmadıkları için stajda geçen süreler sigortalılık süresi, staja başlama tarihi ise sigorta başlangıcı kabul edilmez.
Staj döneminde sigorta numarası, iş kazaları ve meslek hastalıkları ile hastalık sigortasına tabi oldukları için verilir. Aynı sicil numarası, stajdan sonraki tüm sigorta kollarına tabi olarak çalışılmaya başlanması durumunda da geçerli olur.
Bu bağlamda, sadece kısa vadeli sigorta kollarına tabi tutulmuş olan stajyerlerin sigorta başlangıcı, uzun vadeli sigorta kollarına (malullük, yaşlık ve ölüm sigortaları) tabi oldukları tarihten itibaren başlar.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu yürürlüğe girdikten sonra emekli olanların emekli aylıkları, yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önceki ve sonraki döneme ilişkin olarak hesaplanacak iki ayrı kısmi aylığın toplamından oluşacak. Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önceki hizmet süresine ilişkin kısmi aylık mevcut yasa hükümlerine göre, yasanın yürürlüğe girdiği tarihten sonraki hizmet süresine ilişkin kısmi aylık ise yeni yasa hükümlerine göre hesaplanacak.
Yeni yasada yer alan aylık bağlama oranı da yeni yasanın yürürlüğe girdiği tarihten sonraki hizmet süresine ilişkin kısmı aylığın hesaplanmasında dikkate alınacağından emekliliğe hak kazananların paniğe kapılmasına gerek yok. Abartıldığı gibi eski sigortalılar için (özellikle emeklilik hakkını kazanmış veya birkaç yılı kalmış olanlar için) yaşlılık aylığının düşmeyeceği görüşünüze katılıyorum.

Sezgin Özcan / Gazeteport
sezgin.ozcan@gazeteport.com.tr